Aktywność fizyczna po urazie rdzenia kręgowego

Aktywność fizyczna stanowi kluczowy i integrujący składnik zdrowego stylu życia. Bez niej niemożliwa jest jakakolwiek strategia zdrowia. Stanowi również ważny składnik profilaktyki. Nasze społeczeństwo charakteryzuje się małą aktywnością fizyczną. Tylko ok. 30% młodzieży i 10% dorosłych amatorsko uprawia sport. Osoby po urazie rdzenia kręgowego mają wiele barier do kontynuowania lub rozpoczęcia uprawiania sportu. Są to zarówno bariery architektoniczne, społeczne jak i psychiczne.

Sport rekreacyjny oraz wyczynowy wymaga od nich silnej motywacji i zaangażowania. Natomiast szczególna potrzeba ruchu u tych osób jest mocno uzasadniona. Dzięki aktywności fizycznej mogą uniknąć wielu powikłań za nim staną się one poważnym ograniczeniem w życiu. Istotne jest także poprzez sport pokonywanie własnych kompleksów wynikających z bycia niepełnosprawnym. Sport odgrywa rolę w procesie integracyjnym. Dla osób niepełnosprawnych z dysfunkcją narządu ruchu jest jednocześnie niezastąpionym składnikiem rehabilitacji kompleksowej i wyrównaniem szans. Niepełnosprawność nie dyskwalifikuje do osiągnięcia wysokiego stopnia sprawności. Najlepszym dowodem są osiągnięcia osób niepełnosprawnych w wielu dyscyplinach sportowych na poziomie światowym.

 

Najważniejsze korzyści wynikające z uprawiania sportu przez osoby po urazie rdzenia kręgowego to:

  • profilaktyka osteoporozy. Masa i wytrzymałość mechaniczna kości zależy od obciążeń osiowych szkieletu, aktywności ruchowej i pracy mięśni. Wywieranie napięć na kość powoduje zwiększone kościotworzenie według prawa Wolfa. Aktywność fizyczna prowadzi do wydzielania hormonu wzrostu, który pobudza syntezę białek, sprzyja wzrostowi tkanki kostnej i zatrzymuje wapń. Praca mięśni zwiększa ukrwienie i mineralizację przyległych kości, poprzez pobudzenie osteoblastów;
  • profilaktyka cukrzycy dotycząca głównie osób otyłych. Wzrost aktywności ruchowej pomaga zredukować tkankę tłuszczową oraz poprawia obwodową wrażliwość na insulinę. Wpływa także na tolerancje glukozy. U osób z nadmierną ilością tkanki tłuszczowej te funkcje są zazwyczaj obniżone i prowadzą do cukrzycy insulinozależnej typu 2;
  • zapobieganie nadwadze i otyłości oraz kontrola masy ciała. W konsekwencji wysiłku zwiększa się podstawowa przemiana materii. Wysiłek może także znacząco zmienić stan odżywienia i bilans przemian tłuszczowych co z punktu widzenia profilaktyki nadwagi jest bardzo istotne.
  • możliwość zmniejszenia lub całkowitego przerwania palenia papierosów. Dla osób chcących wyjść z nałogu wysiłek fizyczny jest zdrowotną alternatywną metodą, dzięki której uda się osiągnąć zamierzony cel. Ułatwi ona pokonanie trudności pojawiających się w okresie wychodzenia z nałogu. Przeprowadzone badania wskazują, że 10-minutowy wysiłek o umiarkowanej intensywności zmniejsza chęć palenia u nieaktywnych fizycznie palaczy. Autorzy twierdzą, że krótkotrwały wysiłek może być jedną z metod przerwania palenia. Zastosowany aerobik u kobiet chcących wyjść z nałogu redukuje skutki odstawiania nikotyny i pozytywnie oddziałuje na nastrój.
  • profilaktyka odleżyn. Wysiłek fizyczny usprawnia krążenie krwi. Efektem tego jest lepsze ukrwienie i dotlenienie skóry;
  • profilaktyka i leczenie zaburzeń przewodu pokarmowego. Systematyczny ruch zapobiega nieżytom skurczowym jelita grubego łącznie z przewlekłymi zaparciami;
  • zapobieganie obrzękom kończyn dolnych. Wysiłek fizyczny rolę tą spełnia dzięki mechanizmom usprawniającym krążenie krwi, które prowadzą do zmniejszenia zastojów na obwodzie;
  • zwiększenie siły i wytrzymałości mięśni nieobjętych porażeniem, co zwiększa niezależność osoby po urazie rdzenia.
  • forma radzenia sobie ze stresem. Regularne ćwiczenia fizyczne pomagają w zwalczaniu stresu. Pozwalają oderwać się od codziennych zajęć i obowiązków, być w dobrej formie fizycznej i psychicznej. Zmniejszają fizjologiczne skutki niepokoju.

mgr Magdalena Żabińska-Pyka